Είδαμε: "Ιεροτελεστία" του Γκ. Πουά, σε σκηνοθεσία Χρ. Θεοδωρίδη // Μια σπουδαία παράσταση στο Εθνικό Θέατρο

Τριακόσιες συνεντεύξεις αποτελούν τον κορμό της Ιεροτελεστίας του Γκιγιώμ Πουά. Συζητώντας με άτομα από όλη τη Γαλλία θέλησε να προσδιορίσει τη δύσκολη περίοδο που ακολουθεί μετά από μια απώλεια. Πώς τη διαχειρίζεται κανείς; Την ξεπερνά, τη σκεπάζει, ή παραμένει, φανερά ή κρυφά, πανταχού παρούσα; Και από την άλλη, οι αναμνήσεις πώς λειτουργούν; Εκείνος ο καθρέφτης που δείχνει το παρελθόν και τις σκιές του ποιο συναίσθημα αντικατοπτρίζει, τη συγχώρεση, την αγάπη, την οργή, το μίσος; Στις έντεκα ιστορίες -οι τρεις είναι επιπλέον του αρχικού κειμένου και έχουν συνταχτεί από την Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου- ακούμε αφηγήσεις απλών ανθρώπων που συναρμολογούν το παζλ της ζωής και της απουσίας της. Τα λόγια των Ρανάτα, Κάλι, Τομά, Ασμά, Ζορζ, Ιμπραήμ, Πάνου, Ματιά, Ζαΐα, Λεό, Σάββα αναφέρονται όχι μόνο στον σωματικό θάνατο οικείων τους προσώπων αλλά έμμεσα και σε εκείνο βασικών αξιών, όπως της δικαιοσύνης, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας. Αφετηρία και συνδετικός κρίκος όλων των ιστοριών είναι το τραύμα, που λαμβάνει ποικίλες εκδοχές: άσχημες εμπειρίες, προβληματικές καταστάσεις, απώλεια, θάνατος. Έχουμε μια διαδικασία αναμέτρησης μεταξύ παρόντος και μνήμης, που αφετηρία της είναι ο θάνατος, άλλοτε καθορισμένος, απροσδόκητος, αργός, ταχύς, βασανιστικός, ανεπαίσθητος. Ο χρόνος -αναφέρει η λαϊκή σοφία- είναι ο καλύτερη γιατρειά για να ξεπεραστεί μια απώλεια, στην πράξη, ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να ευσταθεί. Κάθε πρόσωπο από το παζλ που στήνεται μπροστά μας λειτουργεί διαφορετικά απέναντι στην απουσία. Εξομολογείται μπροστά σε αγνώστους και αυτό του δίνει μια μαγική δύναμη ελευθερίας, να μιλήσει με παλμό, αυθόρμητα, τελείως ειλικρινά, να ξεπεράσει καθωσπρεπισμούς, να ανοίξει ολότελα την πόρτα της καρδιάς. Και ναι, αυτό τελικά είναι μια νίκη της ζωής!

Η πλειοψηφία των προσώπων του έργου ανήκει σε ποικίλες μειονότητες: ταξικές, σεξουαλικές, εθνικές. Και αυτή η “ιδιαιτερότητα” είναι που προ(σ)καλεί τον θάνατο, ως συνέπεια, εκδίκηση, πληγή, ξέσπασμα. Ήρωες που αγάπησαν με πάθος, πρόσφεραν την ζωή τους για να σωθούν άλλοι, ταξίδεψαν για μια καλύτερη μοίρα, τους θρήνησαν γνωστοί αλλά και άγνωστοι, έμειναν μόνοι ως το τέλος, ακόμα και στον θάνατο στα αζήτητα. 

Ο Χρήστος Θεοδωρίδης καταθέτοντας και σε αυτή του τη δουλειά το γνωστό του σκηνοθετικό του στίγμα (βλ. Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου, Σ’ εσάς που με ακούτε, Ένα συνέδριο για το Ιράν) έδωσε απλόχερα βήμα, μέσω των ερμηνευτών, στο κείμενο και τους ήρωες του. Τα συναισθήματα ξεδιπλώνονται ήρεμα, κορυφώνονται σταδιακά, έτσι όπως ξετυλίγεται κάθε αυτόνομη ιστορία. Με οπτική -πηγαίας- απλότητας, διόλου απλοϊκότητας,  ακόμα και για το σκηνικό χώρο, με την παρουσία των τελείων απαραίτητων για την κάθε διήγηση, αφήνεται περίοπτη θέση για τον λόγο, την κατάθεση της ψυχής. Επισημαίνουμε, ωστόσο, ότι δεν έχουν όλες οι ιστορίες την ίδια δυναμική και ουσία ή κάποιες είναι σε επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Ενδεχομένως περικοπή κάποιων εξ αυτών, πέρα από τη μείωση της τρίωρης περίπου σε διάρκεια παράστασης, θα επέφερε πιο δεκτικό αποτέλεσμα. Ξεχωρίσαμε -ως περιεχόμενο και ερμηνείες- από το πρώτο μέρος τη στιγμή με τον Μαροκινό και από το δεύτερο τον εκρηκτικό, συνταρακτικό μονόλογο-διάλογο της ηρωίδας με το σύνθημα «Μπορώ». Αξιοσημείωτη βέβαια η παρουσία όλων των ερμηνευτών -παλαιότερων και νεότερων- (Ελευθερία Αγγελίτσα, Χαράλαμπος Αθανασόπουλος, Ειρήνη Δάμπαση, Γιώργος Εξακοΐδης, Γιώργος Κισσανδράκης, Κωνσταντίνος Κρομμύδας, Θάνος Μαγκλάρας, Ιωάννα Μαυρέα, Χρήστος Τζον Μούσλλι, Μαρία Μπαγανά, Ανδρέας Νάτσιος, Ηλίας Σγουραλής, Θωμάς Τσακνάκης). Με πίστη ο καθένας στην ιστορία του, καταθέτει με δυναμική όχι απλώς μια αναδιήγησή της, αλλά την -ανα-βίωσή της. Ωραία ιδέα και τα «μουσικά διαλείμματα» σε στιγμές, λειτουργούν αποφορτιστικά, προετοιμάζοντας για τη δυναμική συνέχεια, όπως συμβαίνει αντιστοίχως με τα χορικά στο συγκλονιστικό περιεχόμενο των τραγωδιών, έτσι και εδώ λειτουργούν ως ανάσες ανάμεσα σε τραγικές ιστορίες.

Επεκτείνοντας στη θεματολογία και στο σύνολο της παράστασης ένα βασικό χαρακτηριστικό είναι η απλότητά της. Ιστορίες όχι ακραίες και εξεζητημένες, αλλά συγκινητικές, συνήθεις, ειπωμένες από ανθρώπους της διπλανής πόρτας, εξωτερικεύουν σκέψεις, που θα μπορούσαν να έχουν περάσει από τον καθένα μας. Δημιουργείται έτσι οικειότητα, που ανοίγει το πρόσφορο έδαφος στον θεατή για μια προσωπική πορεία ενδοσκόπησης, ακόμα και ταύτισης με όσα ακούγονται. Με τρόπο απλό, καθαρό, χωρίς φτιασίδια και την πρόθεση του όποιου εντυπωσιασμού, αλλά με πυγμή, αποκαλύπτονται αλήθειες και παραδοχές, που ξεπερνούν τον σκηνικό κόσμο. Οι προσωπικές εξομολογήσεις καταλήγουν να λειτουργούν καθολικά, να θυμίζουν οικεία κακά. Τα προσωπικά δράματα που ακούγονται δεν είναι τελικά μια αμιγώς ατομική υπόθεση, αλλά οι σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες, που πολλές φορές σκεπάζονται με ωραίο περιτύλιγμα, τώρα, όμως, παρουσιάζονται ωμές, σχεδόν ξεδιάντροπα, ενώπιον μας. 

Σύνολο: Η πορεία της ζωής, σε μια παράσταση απολύτως ανθρώπινη, γήινη, σαφής. Αφηγήσεις -αν και συνηθισμένων- ιστοριών, που παρουσιάζονται με ερμηνευτική, βιωματική δεινότητα, συγκινώντας και ηχώντας απευθείας στην καρδιά και τη σκέψη. Η δύναμη της απλότητας στην περίπτωση αποδεικνύεται περίτεχνη και μεγαλουργεί.

Ταυτότητα παράστασης: εδώ                  Εισιτήρια: ΕΔΩ