ΤΥΦΛΟ ΣΗΜΕΙΟ: Θαλάσσιες οδοί και μεταναστευτικές ροές
Το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς παρουσιάζει την έκθεση Εικαστικής Ομάδας καλλιτεχνών «Τυφλό Σημείο: Θαλάσσιες οδοί και μεταναστευτικές ροές» στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, από τις 13 Ιανουαρίου έως τις 8 Φεβρουαρίου 2026.
Η έκθεση αποτελεί μια καταγραφή και διεκδίκηση κοινωνικής δικαιοσύνης μέσω της τέχνης, με κεντρικό θέμα τη μετανάστευση, τις θαλάσσιες διαδρομές που οι μετανάστες και οι μετανάστριες αναγκάζονται να ακολουθήσουν για να επιβιώσουν και τις πολιτικές αποτροπής που αποδυναμώνουν τη δημοκρατία.
Η έκθεση ανοίγει τις πύλες της με επίσημα εγκαίνια την Τρίτη 13 Ιανουαρίου στις 19:00.
Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΈΚΘΕΣΗΣ
Επίκεντρο της έκθεσης είναι το ναυάγιο του σκάφους Adriana (14 Ιουνίου 2023) στα ανοιχτά της Πύλου, ένα από τα πιο θανατηφόρα ναυάγια στην πρόσφατη ιστορία, το οποίο συνέβη εντός της ελληνικής ζώνης έρευνας και διάσωσης (SAR) στη Μεσόγειο. Το σκάφος, που μετέφερε εκατοντάδες μετανάστες με προορισμό την Ιταλία, βυθίστηκε στο Φρέαρ των Οινουσσών—το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου—αποτελώντας ένα φυσικό και συμβολικό «τυφλό σημείο».
Σύμφωνα με την Ιστορικό και Διευθύντρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς Μαρία Ρεπούση, η τέχνη που παρουσιάζεται στην έκθεση δεν είναι ουδέτερη. Αντίθετα, λειτουργεί ως πεδίο όπου γίνονται ορατοί οι μηχανισμοί εξουσίας, όπου αναδεικνύονται οι αόρατες ζωές και διεκδικείται η καθολικότητα των δικαιωμάτων. Είναι μορφή αντίστασης απέναντι στην κανονικοποίηση της βίας που χαρακτηρίζει τις πολιτικές πρακτικές πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, με προεξάρχουσα την ελληνική κυβέρνηση.
Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ
Η Ομάδα συγκροτήθηκε ως ένα ανοιχτό πεδίο εικαστικής και θεωρητικής έρευνας, με κεντρικό πυρήνα τους καλλιτέχνες Σάκη Γκουντρουμπή, Νίκο Κόκκαλη, Τριαντάφυλλο Τρανό και Γιάννη Χρηστάκο. Τέσσερις δημιουργοί με διακριτές αλλά συγκλίνουσες διαδρομές, που συναντώνται γύρω από το ενδιαφέρον τους για τη διερεύνηση της σχέσης τέχνης, εκπαίδευσης, σκέψης και κοινωνικής παρέμβασης. Το συλλογικό αυτό εγχείρημα, το οποίο διανύει ήδη τον τρίτο χρόνο της πορείας του, λειτουργεί ως εργαστήριο ιδεών και δράσεων. Κάθε έκθεση ή project της ομάδας αποτελεί ένα νέο κεφάλαιο έρευνας: ένα σημείο συνάντησης όπου οι εικαστικές πρακτικές και οι θεωρητικές αναγνώσεις συνυπάρχουν, συνομιλούν μεταξύ τους, μετασχηματίζονται σε νέο σώμα. Ανάλογα με τη θεματική των εκθέσεων, προσκαλούνται καλλιτέχνες των οποίων το έργο συνομιλεί ουσιαστικά με την εκάστοτε ερευνητική κατεύθυνση, διευρύνοντας τον διάλογο και εμπλουτίζοντας τη δυναμική του συνόλου. Η διαδρομή της ομάδας περιλαμβάνει εκθέσεις όπως: «Κάτω Από Τον Ατσάλινο Ουρανό» στο To Pikap Kato, Θεσσαλονίκη (2024), «Κάτω από το Βαρύ Ουρανό» στο παλιό δημοτικό σχολείο Καρδαμύλης (2024), «Dark Mirror» στο Back to Athens, Αθήνα (2025), και «Σήματα Κινδύνου» στο PAr Co By the river, Λάρισα (2025).
Οι Συμμετέχοντες /ουσες Καλλιτέχνες
Η έκθεση συγκεντρώνει έργα ενός κύκλου δημιουργών των οποίων η πρακτική διαλέγεται ουσιαστικά με τα κεντρικά θέματα της:
Σάκης Γκουντρουμπής (εικαστικός, εκπαιδευτικός στη Δημόσια Εκπαίδευση)
Γιώργος Δίβαρης και Ναυσικά Ρήγα (εικαστικοί)
Αντιγόνη Καββαθά (εικαστικός)
Νίκος Κόκκαλης (διδάσκων στο Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο) και Στέφανος Παπαδάς
Δέσποινα Μεϊμάρογλου (εικαστικός)
Σπυριδούλα Πολίτη (εικαστικός)
Σταμάτης Σαμακούρης (εικαστικός)
Τριαντάφυλλος Τρανός (εικαστικός, διδάσκων στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών, ΑΠΘ)
Κώστας Τσώλης (εικαστικός)
Γιάννης Χρηστάκος (εικαστικός, αναπληρωτής καθηγητής, ΕΚΠΑ)
Τα έργα τους—ζωγραφική, γλυπτά, εγκαταστάσεις, video art και μεικτές τεχνικές—συνθέτουν ένα πλέγμα οπτικής εθνογραφίας και κριτικού στοχασμού. Αποτελούν μία «αναδιανομή του αισθητού», σύμφωνα με τη διατύπωση του θεωρητικού Jacques Rancière: μετασχηματίζουν το πεδίο του ορατού και του ακουστού, επιτρέποντας σε νέες πολιτικές και ηθικές σχέσεις να καταστούν νοητές.
Στην έκθεση θα φιλοξενηθεί και η βραβευμένη με Πούλιτζερ 2016 φωτογραφία του Γιάννη Μπεχράκη, που αποτυπώνει έναν Σύριο πρόσφυγα να φιλάει την κόρη του περπατώντας μέσα στην καταιγίδα προς τα σύνορα της Ελλάδας με την βόρεια Μακεδονία, κοντά στην Ειδομένη. Η φωτογραφία μέχρι τώρα φιλοξενούνταν στο ίδρυμα πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ:
Τετάρτη 21 Ιανουαρίου, 18:00-21:00
«Από τις Θαλάσσιες Μεταναστευτικές Οδούς στις Δικαστικές Αίθουσες»
Προβολή του ντοκιμαντέρ του Στέλιου Κούλογλου «142 Χρόνια» και συζήτηση για την ποινικοποίηση των προσφυγικών ροών και τις ποινικές διώξεις κατά των προσφύγων και των προσφυγισσών.
Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, 18:00-21:00
«Τέχνες στην εκπαίδευση»
Συζήτηση για τον κρίσιμο ρόλο της τέχνης στη διαμόρφωση κριτικής εκπαίδευσης και στην ανανέωση του σχολείου και των διδακτικών αντικειμένων.
Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ
Η επιλογή του Κέντρου Τεχνών Δήμου Αθηναίων δεν είναι τυχαία. Ο χώρος βρίσκεται σε περιοχή με ισχυρό συμβολισμό, γειτνιάζοντας με τον μνημειακό χώρο των παλιών κρατητηρίων του Διοικητηρίου της ΕΑΤ-ΕΣΑ — ενός χώρου που φέρει τη μνήμη της κατάλυσης του δημοκρατικού πολιτεύματος και της αντίστασης στη δημοκρατία. Η έκθεση τοποθετείται, λοιπόν, σε ιστορική συνέχεια με αυτούς που αντιστάθηκαν στον αυταρχισμό, πολλοί εκ των οποίων ήταν καλλιτέχνες και διανοούμενοι.
Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ
Για το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, η έκθεση δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτιστικό εγχείρημα. Είναι μέρος της ευρύτερης δέσμευσης του Ινστιτούτου να συμβάλλει σε ένα δημόσιο λόγο που αντιμάχεται τον αυταρχισμό, υπερασπίζεται τα δικαιώματα και προωθεί έναν δημοκρατικό διεθνισμό. Συνιστά μια παρέμβαση απέναντι στις πολιτικές που μετατρέπουν τη Μεσόγειο σε χώρο καταστολής και θανάτου, και μια υπενθύμιση ότι ο αγώνας για δκαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα αρχίζει από την αναγνώριση αυτών των εγκλημάτων.
Επιμέλεια έκθεσης: Σάκης Γκουντρουμπής, Γιάννης Χρηστάκος
Συνδιοργάνωση: Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, Εικαστική Ομάδα
