ΝΕΑ

«BELLE ÉPOQUE», επισκεφτήκαμε και...μαγευτήκαμε από τη νέα έκθεση του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

2026-11-01 «BELLE ÉPOQUE», επισκεφτήκαμε και...μαγευτήκαμε από τη νέα έκθεση του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο του στην Αθήνα, τη σπουδαία περιοδική έκθεση BELLE ÉPOQUE, αφιερωμένη σε μια από τις πιο γοητευτικές αλλά και αντιφατικές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Η Belle Époque, που εκτείνεται χρονικά από το τέλος του Γαλλοπρωσικού πολέμου το 1871 μέχρι και το 1914, την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν μια περίοδος διάχυτης ομορφιάς, ηδονισμού, απελευθέρωσης και αισιοδοξίας, που αποτυπώθηκε σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης έκφρασης με κυρίαρχη την κάθε μορφής τέχνη (ζωγραφική, διακόσμηση, χορός, λογοτεχνία, μόδα, γαστρονομία). Ο προσδιορισμός «Μπελ Επόκ» δόθηκε εκ των υστέρων, κυρίως για να τονίσει την αντίθεση με τη φρίκη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που ακολουθεί. Η άνθηση της οικονομίας, οι τεχνολογικές εξελίξεις και η γενικότερη ευημερία που επικράτησε στην Ευρώπη εκείνα τα χρόνια λειτούργησε σαν δημιουργική έκρηξη πριν την απόλυτη καταστροφή.

Η τέχνη υπέστη ριζική μεταμόρφωση κατά τις δεκαετίες αυτές και προέκυψαν νέες καλλιτεχνικές μορφές που σχετίζονται με την νεοτερικότητα. Το Μπελ Επόκ αναδείκνυε έναν εμφανή ή μη ερωτισμό, σε έργα όπως του Ουιλιάμ-Αντόλφ Μπουγκερώ ή του Τζον Γουίλιαμ Γουοτερχάους, ή των ειδυλλιακών ρωμαϊκών σκηνών του Λόρδου Λέιτον. Το μεγαλειώδες διακοσμητικό του ύφος γνωστό ως Αρ Νουβό (Art Nouveau) χαρακτηρίζεται από κυκλικές μορφές, κυριαρχεί προοδευτικά στην Ευρώπη και σύντομα εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον κόσμο. Στα χαρακτηριστικά του διακρίνει κανείς την "εμμονική" προσήλωση στην επιτήδευση και τη λεπτομέρεια, την έμπνευση από τον κόσμο της φύσης, με την κυριαρχία των πουλιών, των λουλουδιών και των αναρριχώμενων φυτών, που σε συνδυασμό με τη χρωματική παλέτα της art nouveau (το μουσταρδί, το sage green, το λαδί και την ώχρα) δημιουργούν μια αίσθηση νοσταλγίας και επιτηδευμένης μελαγχολίας. Στην αρχιτεκτονική δεσπόζουν τα εντυπωσιακά βιτρώ, οι καμπυλώσεις, οι περίτεχνες βαριές σκάλες και πόρτες.

Επίκεντρο βέβαια ήταν το Παρίσι, η περίφημη «Πόλη του Φωτός», στην οποία εστιάζει και η έκθεση εξετάζοντας την Μπελ Επόκ μέσα από ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της εποχής: την καλλιτεχνική αφίσα, που από τα τέλη του 19ου αιώνα κατακτά τους δρόμους της πόλης και μετατρέπεται σε μια νέα, δυναμική μορφή οπτικής επικοινωνίας, η οποία πολύ σύντομα θα κυριαρχήσει στην εξέλιξη της διαφήμισης αλλά και της γραφιστικής. Άλλη μια αξιοσημείωτη πλευρά είναι το σκηνικό πλαίσιο της έκθεσης, που δεν λειτουργεί απλώς υποστηρικτικά, αλλά ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα του Παρισιού της Μπελ Επόκ. Η σκηνογραφία ανακαλεί την εικόνα και τον παλμό της παρισινής μητρόπολης, προσκαλώντας τον επισκέπτη σε μια εικαστική περιπλάνηση στους δημόσιους χώρους της φωτισμένης πρωτεύουσας. Το Παρίσι της Μπελ Επόκ είναι μια πόλη σε διαρκή κίνηση. Τα βουλεβάρτα του Haussmann, ο ηλεκτροφωτισμός, το μετρό, τα πολυκαταστήματα, τα θέατρα, τα καφέ-κονσέρ και τα καμπαρέ μεταμορφώνουν την καθημερινότητα και δημιουργούν έναν νέο αστικό πολιτισμό. Η αφίσα ακολουθεί αυτή τη ριζική αλλαγή και κατακτά κάθε διαθέσιμη επιφάνεια της πόλης, μετατρέποντας τον δρόμο σε μια ανοιχτή γκαλερί.

Σημαίνουσα θέση στην έκθεση κατέχει ο κόσμος του θεάματος. Η Μονμάρτρη, τα Folies-Bergère, τα καφέ-κονσέρ και τα θέατρα γίνονται χώροι συνάντησης, διασκέδασης και καλλιτεχνικού πειραματισμού. Οι πρωταγωνιστές τους -χορεύτριες, τραγουδιστές, ηθοποιοί και performers- μετατρέπονται σε αναγνωρίσιμες μορφές μέσα από τις αφίσες των μεγάλων δημιουργών. Το πιο διάσημο cabaret, το θρυλικό "Moulin Rouge", είναι ένα από τα πιο τρανταχτά κοσμήματα της εποχής εκείνης. Οι μεγάλοι του καθρέφτες, οι τεράστιοι κρυστάλλινοι πολυέλαιοι, οι βαριές κουρτίνες επαναπροσδιορίζουν τη διακόσμηση με χαρακτηριστικά πολυτέλειας.

Παράλληλα, η έκθεση φωτίζει τις πολλές και συχνά αντικρουόμενες όψεις της Μπελ Επόκ. Πίσω από τη βιτρίνα μιας λαμπερής και ανέμελης εποχής βρίσκονται οι έντονες κοινωνικές ανισότητες, οι δύσκολες συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης, οι πολιτικές και ιδεολογικές συγκρούσεις, αλλά και οι μεγάλες αλλαγές που διαμορφώνουν τη σύγχρονη κοινωνία. Το Παρίσι είναι το επίκεντρο αυτών των αναταράξεων και αποτυπώνει τις τεχνολογικές, βιομηχανικές και κοινωνικές ανατροπές που συντελούνται με πρωτοφανή ταχύτητα και αλλάζουν ριζικά τις συνθήκες ζωής. Η υπόθεση Dreyfus, η διεύρυνση των ατομικών ελευθεριών, η άνθηση της ψυχαγωγίας και η σταδιακή διαμόρφωση μιας νέας καταναλωτικής κουλτούρας συνθέτουν ένα πολύ πιο σύνθετο πορτρέτο της εποχής.

Την εικόνα της εποχής συμπληρώνουν φωτογραφικά στιγμιότυπα του Παρισιού της Μπελ Επόκ, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας και το Musée Carnavalet – Histoire de Paris: το πλήθος, τα βουλεβάρτα, μια πόλη υπό αναδιαμόρφωση. Επίσης, στην έκθεση έχει κανείς τη δυνατότητα να δει πολλά αποσπάσματα ταινιών εποχής, όπως των αδελφών Lumière.

Περίπου 90 έργα αναδεικνύουν τη δημιουργική ιδιοσυγκρασία 15 σημαντικών καλλιτεχνών, ανάμεσά τους οι Henri de Toulouse-Lautrec, Alfons Mucha, Théophile-Alexandre Steinlen, Pierre Bonnard, Maurice Denis, Félix Vallotton και Henri-Gabriel Ibels. Μαζί τους παρουσιάζονται έργα των Jules Chéret, René Hermann-Paul, Émile Bernard, Claude-Émile Schuffenecker, George Bottini, Théo van Rysselberghe, Louis Anquetin και Wassily Kandinsky.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος B&E Γουλανδρή και η Marina Ferretti Bocquillon, Επίτιμη Επιστημονική Διευθύντρια του Musée des impressionnismes στο Giverny.