MomAndTheCity/Επιχείρηση Συνέντευξη με τον Ηλία Καρελλά για την παράσταση «Οδύσσεια»

Με αφορμή την παράσταση της «Οδύσσειας» στο Θέατρο Κάππα, η οποία θα παρουσιάζεται κάθε Κυριακή στις 11:30, συναντήσαμε τον Ηλία Καρελλά και μιλήσαμε μαζί του για τη δική του ματιά πάνω στο διαχρονικό ομηρικό έπος. 

Σε μια μεγάλη θεατρική παραγωγή για όλη την οικογένεια, η περιπέτεια του Οδυσσέα μεταφέρεται στη σκηνή μέσα από την πάντα σύγχρονη και δημιουργική οπτική του Ηλία Καρελλλά, χωρίς να χάνεται η ταυτότητα του σπουδαίου έπους. Ο Ηλίας Καρελλάς μάς μιλά για το πώς ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας μπορεί να επικοινωνήσει με τα παιδιά του σήμερα, αλλά και για το μεγάλο ταξίδι της επιστροφής, της μνήμης και της αναζήτησης της δικής μας «Ιθάκης». 

Λίγο πριν ανοίξουν τα πανιά της «Οδύσσειας», ο Ηλίας Καρελλάς μας απαντά.

1. Κύριε Καρελλά, μετά από 28 χρόνια δημιουργικής πορείας στο θέατρο για παιδιά και νέους,
τι ήταν αυτό που σας ώθησε να καταπιαστείτε φέτος με το εμβληματικό έπος της «Οδύσσειας»
του Ομήρου;
Είναι ίσως παράξενο, αλλά μέσα σε αυτά τα 28 χρόνια δεν είχα παρουσιάσει ποτέ την «Οδύσσεια».
Ίσως γιατί κάποια έργα χρειάζονται τον χρόνο τους, μέχρι να αισθανθείς ότι έχεις βρει τη δική σου
ματιά πάνω τους.
Η «Οδύσσεια» είναι ένα έπος, αλλά είναι ταυτόχρονα κι ένα τεράστιο παραμύθι. Μια ιστορία που για
αιώνες ταξίδευε από στόμα σε στόμα, άλλαζε, ξαναλεγόταν, ζούσε μέσα από τους ανθρώπους που
την αφηγούνταν. Αυτή η προφορικότητα σου δίνει και μια μεγάλη ελευθερία: να την αφηγηθείς κι εσύ
με τον δικό σου τρόπο.
Αυτή λοιπόν είναι η δική μου «Οδύσσεια». Μια ιστορία για την επιστροφή, τη μνήμη, την απώλεια,
αλλά κυρίως για την ανακάλυψη του εαυτού μας. Παράλληλα, είναι για μένα και ένα βαθιά
αντιπολεμικό έργο: ο Οδυσσέας επιστρέφει από έναν πόλεμο κουβαλώντας μέσα του το τραύμα, τις
απώλειες και όλα όσα ο πόλεμος αφήνει ανεξίτηλα στον άνθρωπο. Και θέλω τα παιδιά να αισθανθούν
ότι ήρωας δεν είναι μόνο ο Οδυσσέας. Ο καθένας μπορεί να γίνει ήρωας της δικής του διαδρομής,
αρκεί να συνεχίζει να αναζητά τη δική του Ιθάκη.
2. Η παράστασή σας χαρακτηρίζεται ως μια «χειροποίητη σκηνική σύνθεση». Πώς
καταφέρνετε να ισορροπήσετε ανάμεσα στο παραδοσιακό θέατρο σκιών, τις γιγαντοφιγούρες,
τη ζωντανή δράση των 11 καλλιτεχνών και τα σύγχρονα εικαστικά μέσα;
Η λέξη «χειροποίητη» είναι για μένα η καρδιά αυτής της παράστασης. Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν
μέσα σε έναν κόσμο εντυπωσιακών, γρήγορων, ψηφιακών εικόνων. Δεν θέλουμε να τις
ανταγωνιστούμε. Θέλουμε να τους θυμίσουμε μια άλλη μορφή μαγείας: αυτή που γεννιέται μπροστά
στα μάτια τους.
Ένα φως, μια σκιά, ένα πανί, μια κατασκευή, ένα σκηνικό που μεταμορφώνεται. Οι 11 καλλιτέχνες
αλλάζουν συνεχώς ρόλους, σώματα, μορφές και κόσμους. Τίποτα δεν είναι στατικό.
Το φως και η σκιά παίζουν καθοριστικό ρόλο. Οι κατασκευές αποκαλύπτονται, μεγαλώνουν, αλλάζουν
χρήση, οι εικόνες γεννιούνται και χάνονται μπροστά στα μάτια μας. Και νομίζω ότι για τα παιδιά αυτή
η συνεχής μεταμόρφωση δημιουργεί μια πολύ ιδιαίτερη θεατρική μαγεία. Όχι μέσα από τον ρεαλισμό,
αλλά μέσα από τη φαντασία, το σύμβολο και την ίδια τη δύναμη του θεάτρου.

3. Στη σκηνή του Θεάτρου Κάππα θα δούμε δύο πολύ διαφορετικούς μουσικούς κόσμους να
συνομιλούν. Πώς προέκυψε η συνεργασία με την Αρετή Κετιμέ και τους String Demons και
ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής στο δικό σας ταξίδι προς την Ιθάκη;
Η μουσική είναι ένας ακόμη αφηγητής της παράστασης. Και εδώ με ενδιέφερε πολύ η έννοια της
προφορικής παράδοσης. Όπως η «Οδύσσεια» πέρασε από στόμα σε στόμα, έτσι και τα δημοτικά μας
τραγούδια αφηγούνται ιστορίες, ταξίδια, αποχωρισμούς, έρωτες, επιστροφές.
Η Αρετή Κετιμέ, με τη φωνή και το σαντούρι της, μας ταξιδεύει μουσικά σε πολλές περιοχές της
Ελλάδας. Μέσα στην παράσταση συνδέεται περισσότερο με τη μνήμη, την πατρίδα, την Ιθάκη, με
αυτό που ο Οδυσσέας κουβαλά μέσα του.

Οι String Demons, από την άλλη, φέρνουν περισσότερο την περιπέτεια, την κίνηση, την ένταση του
ταξιδιού. Έχουν γράψει μια ολοκαίνουργια μουσική με σύγχρονο, πολλές φορές κινηματογραφικό ήχο,
μέσα στην οποία συναντάμε ακόμη και στίχους στα αρχαία Ελληνικά.
Αυτοί οι δύο μουσικοί κόσμοι λειτουργούν κυρίως αντιστικτικά, σαν δύο ξεχωριστές πορείες μέσα στο
έργο. Δεν προσπαθούν να γίνουν ένας ενιαίος ήχος. Ο καθένας κρατά τη δική του ταυτότητα και τη
δική του δραματουργική λειτουργία. Υπάρχουν όμως στιγμές που κινούνται παράλληλα,
συναντιούνται και συνομιλούν. Και ακριβώς μέσα από αυτή τη συνύπαρξη γεννιέται ο μουσικός
κόσμος της δικής μας «Οδύσσειας».
4. Από τα παραδοσιακά ακούσματα και το σαντούρι, η μουσική της παράστασης φτάνει μέχρι
τον ποιητικό ορίζοντα του Καβάφη. Πώς συνδέεται ο αρχαίος κόσμος του Ομήρου με τη
σύγχρονη ελληνική ταυτότητα και ποίηση μέσα από το έργο σας;
Η «Οδύσσεια» είναι ένα κείμενο χιλιάδων ετών, αλλά οι βασικές του ερωτήσεις δεν έχουν ηλικία. Τι
είναι πατρίδα; Τι σημαίνει επιστροφή; Τι κρατάμε και τι ξεχνάμε; Και πότε τελικά αισθανόμαστε ότι
φτάσαμε;
Από τον Όμηρο μέχρι τον Καβάφη υπάρχει ένα νήμα που περνά μέσα από τον χρόνο. Η Ιθάκη παύει
να είναι μόνο ένας γεωγραφικός τόπος και γίνεται σύμβολο της προσωπικής μας διαδρομής. Γι' αυτό
και στην παράσταση οι String Demons έχουν μελοποιήσει καταπληκτικα την «Ιθάκη» του Καβάφη,
δημιουργώντας μια ακόμη γέφυρα ανάμεσα στον αρχαίο μύθο και στη νεότερη ελληνική ποίηση.
Και κάπου εκεί βρίσκεται για μένα και η σύνδεση με τη σύγχρονη ελληνική ταυτότητα: στη θάλασσα,
στο ταξίδι, στη μνήμη, στον αποχωρισμό, στην ανάγκη του ανθρώπου να επιστρέψει κάπου που
αισθάνεται δικό του. Δεν προσπαθούμε να αναπαραστήσουμε έναν μακρινό αρχαίο κόσμο.
Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τι εξακολουθεί να μας αφορά σήμερα μέσα σε αυτή την ιστορία και
να το μεταφέρουμε στη σκηνή μέσα από τη μουσική, την εικόνα, το σώμα και την ποίηση.
5. Ο Οδυσσέας έρχεται αντιμέτωπος με Κύκλωπες, Λωτοφάγους, θεούς και δοκιμασίες. Με
ποιον τρόπο προσεγγίζετε αυτά τα μυθικά τέρατα και τους πειρασμούς, ώστε να μιλήσετε στα
παιδιά για τις δικές τους, σύγχρονες «συμπληγάδες»;
Τα παιδιά θα παρακολουθήσουν πραγματικά τη μεγάλη περιπέτεια του Οδυσσέα. Ιδιαίτερα στο
πρώτο μέρος, μέχρι να αρχίσει η επιστροφή του προς την Ιθάκη, περνάμε από τους Λωτοφάγους, τον
Κύκλωπα, την Κίρκη, τις Σειρήνες, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη και όλους αυτούς τους μυθικούς
κόσμους που γνωρίζουμε από την «Οδύσσεια».
Σκηνικά, αυτό μας δίνει την ευκαιρία να δημιουργήσουμε πολύ δυνατές εικόνες. Μεγάλες σκιές και
γιγαντοφιγούρες, συχνά εμπνευσμένες από τη μορφολογία των μελανόμορφων αγγείων, κάνουν τα
τέρατα να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται μπροστά στα μάτια των παιδιών.
Αλλά κάτω από την περιπέτεια υπάρχει κι ένα δεύτερο επίπεδο. Οι Λωτοφάγοι είναι η λήθη, οι
Σειρήνες ο πειρασμός, ο Κύκλωπας η βία και η αλαζονεία. Κάθε δοκιμασία θέτει στον Οδυσσέα το ίδιο
ερώτημα: θα θυμηθεί ποιος είναι ή θα χαθεί;
Και αυτό αφορά όλους μας. Όλοι συναντάμε κάποτε τις δικές μας «συμπληγάδες». Θάρρος δεν
σημαίνει να μη φοβάσαι. Σημαίνει να συνεχίζεις ακόμη κι όταν φοβάσαι.
6. Αναφέρετε στο σημείωμά σας ότι η Ιθάκη δεν είναι απλώς ένας τόπος, αλλά η διαδρομή
που κάνει ο καθένας για να ανακαλύψει τον εαυτό του. Ποια είναι τα βασικά μηνύματα περί
απώλειας, μνήμης και ενηλικίωσης που θέλετε να πάρουν μαζί τους οι μικροί και μεγάλοι
θεατές φεύγοντας από το θέατρο;

Στην παράστασή μας υπάρχει ένα πρόσωπο που ονομάζεται Μνήμη. Είναι σαν μια αόρατη παρουσία
που ακολουθεί τον Οδυσσέα σε όλη του τη διαδρομή. Είναι η δική του μνήμη, αλλά και κάτι πιο
οικουμενικό: όλα εκείνα που οι άνθρωποι επιλέγουμε να μη λησμονήσουμε.
Ο Οδυσσέας χάνει ανθρώπους, χρόνο, βεβαιότητες. Κι όταν τελικά φτάνει στην Ιθάκη, δεν είναι πια ο
ίδιος άνθρωπος που ξεκίνησε.
Και στο τέλος, όταν η Μνήμη γίνεται Πηνελόπη, είναι σαν να του επιστρέφει ξανά τα χρώματα της
ζωής. Αυτή είναι μια εικόνα που με συγκινεί πολύ: ύστερα από ένα μεγάλο, δύσκολο ταξίδι, να
υπάρχει κάποιος ή κάτι που σου θυμίζει γιατί άξιζε να επιστρέψεις.
7. Το θέατρο για παιδιά θεωρείται από πολλούς το πιο δύσκολο και απαιτητικό είδος, καθώς
οι ανήλικοι θεατές είναι αυστηροί και απόλυτα ειλικρινείς. Ποιο είναι το μυστικό για να κρατάτε
αμείωτο το ενδιαφέρον μιας ολόκληρης οικογένειας σήμερα;
Τα παιδιά καταλαβαίνουν αμέσως αν τα υποτιμάς. Και νομίζω ότι αυτό είναι το πρώτο πράγμα που
πρέπει να θυμάται κανείς όταν κάνει θέατρο γι' αυτά.
Δεν πιστεύω σε ένα θέατρο που απλοποιεί τα πάντα. Τα παιδιά μπορούν να συγκινηθούν, να
φοβηθούν, να γελάσουν και να καταλάβουν πολύ περισσότερα από όσα νομίζουμε.
Χρειάζονται βέβαια ρυθμό, εικόνα, μουσική, χιούμορ, έκπληξη. Αλλά πάνω απ' όλα χρειάζονται
αλήθεια.
Και με ενδιαφέρει πολύ η έννοια του οικογενειακού θεάτρου: ένα παιδί, ένας γονιός και ένας παππούς
να κάθονται δίπλα δίπλα και ο καθένας να ανακαλύπτει κάτι διαφορετικό μέσα στην ίδια ιστορία.
8. Η πρεμιέρα σας είναι προγραμματισμένη για τις 11 Οκτωβρίου. Πώς αισθάνεστε που
ανοίγετε πανιά σε μια νέα θεατρική στέγη, στο Θέατρο Κάππα, και τι εύχεστε για αυτό το νέο
συλλογικό ταξίδι;
Το Θέατρο Κάππα ,είναι ένας χώρος στον οποίο παρουσιάζουμε παραστάσεις εδώ και σχεδόν
δεκαπέντε χρόνια και με τον οποίο υπάρχει πια μια βαθιά σχέση.
Κάθε νέα παράσταση, όμως, είναι πάντα ένας καινούργιος απόπλους. Και αυτή τη φορά η εικόνα είναι
σχεδόν κυριολεκτική: υπάρχει ένα καράβι στη σκηνή και μια ομάδα ανθρώπων που ξεκινά ένα μεγάλο
ταξίδι μαζί.
Εύχομαι η παράσταση να παραμείνει ζωντανή, να εξελίσσεται κάθε μέρα και να μη γίνει ποτέ ένας
μηχανισμός που απλώς επαναλαμβάνεται.
Και περισσότερο απ' όλα εύχομαι τα παιδιά που θα μπουν στο Θέατρο Κάππα να φύγουν έχοντας
πραγματικά ταξιδέψει. Να γελάσουν, να συγκινηθούν, να φοβηθούν λίγο, να ονειρευτούν και, ίσως, να
φύγουν με μια μικρή ερώτηση μέσα τους:
«Ποια είναι η δική μου Ιθάκη;»