Π. Λιαρόπουλος «Ο Γιάννης το Βούδι» είναι το queer βίωμα όσων αποκλίνουν

Το debop.gr μίλησε με τον σκηνοθέτη της παράστασης «Ο Γιάννης το βούδι», σε δημιουργία Ευαγγελίας Γατσωτή, που παίζεται στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης κάθε Δευτέρα και Τρίτη για τις queer διαστάσεις του θεατρικού έργου, την έννοια του Άλλου και πολλά ακόμη.

Ποια η ώθηση κι η αφορμή για τη δημιουργία της παράστασης;

Η βασική ώθηση για τη δημιουργία της παράστασης ήταν η ανάγκη να φωτιστούν αθέατες και συχνά αποσιωπημένες πτυχές του queer στοιχείου μέσα στη λαογραφία. Η αφορμή, όπως συμβαίνει συχνά στη δημιουργική διαδικασία, γεννήθηκε μέσα από τις συναντήσεις με τους άλλους — και συγκεκριμένα μέσα από τη συνάντησή μας με την Ευαγγελία Γατσωτή, που έγραψε το έργο. Το ίδιο το project λειτούργησε ως πεδίο ουσιαστικής καλλιτεχνικής ανταλλαγής, ενδυναμώνοντας τη μεταξύ μας συνεργασία, αλλά και ως μια διαδικασία προσωπικής εξέλιξης για τον καθένα μας ξεχωριστά, τόσο σε καλλιτεχνικό όσο και σε ανθρώπινο επίπεδο.

Η χαρά του ανακαλυπτή, με την ενοχή του τυμβωρύχου πως συνυπάρχουν και πως εκφράζονται στην ιστορία του Γιάννη;

Η κοινωνική έρευνα εμπεριέχει σχεδόν πάντα μια άτυπη, ακούσια ηθική επιβάρυνση, που βαραίνει τον συνεντευξιαστή. Πρόκειται για μια διαδικασία που έχει στάδια. Στην αρχή υπάρχει μεγάλη προσοχή και αυτολογοκρισία: σκέφτεσαι πώς θα εκθέσεις την ιστορία, πώς θα προστατεύσεις το πρόσωπο, πώς θα σεβαστείς τις σιωπές. Στη συνέχεια, όμως, το κομμάτι του «ανακαλυπτή» αρχίζει να υπερισχύει. Σε παρασύρει η δίνη της έρευνας, η αφήγηση γίνεται προσωπική υπόθεση, αποκτά επείγον χαρακτήρα. Εκεί κάποιες φορές θολώνουν τα όρια — ξεχνάς τους ζώντες συγγενείς, τις πιθανές πληγές, τις συνέπειες της δημοσιοποίησης. Το παραστασιακό υλικό, ωστόσο, επαναφέρει την ισορροπία. Σε φέρνει ξανά αντιμέτωπο με την ευθύνη: αυτή είναι η ιστορία, αυτό ζητά να ειπωθεί. Έτσι, η χαρά της ανακάλυψης και η ενοχή συνδέονται οργανικά και με σεβασμό, συνυπάρχουν και τελικά εξισορροπούνται. Και ίσως έτσι, αυτή η εύθραυστη ισορροπία να καθίσταται αναγκαία, γιατί χωρίς τη χαρά του ανακαλυπτή και χωρίς το κοσκίνισμα της ενοχής του τυμβωρύχου, πολλές από αυτές τις ιστορίες δεν θα έβρισκαν ποτέ τον δρόμο προς το φως.

Είναι μια ιστορία για την επαρχία ή μια ιστορία με φόντο την επαρχία; Και πόσο ρόλο πιστεύεις πως έπαιξε η εκτός Αττικής Ελλάδα στη συγκρότηση χαρακτήρων της παράστασης;

Πρόκειται για μια ιστορία που γεννήθηκε αρχικά μέσα από τον εσωτερικό θίασο των προσωπικών μου αναμνήσεων. Οι χαρακτήρες του έργου ενσαρκώνουν αναγνωρίσιμες φωνές οικείων προσώπων — φωνές που συχνά αφομοιώνει κανείς μεγαλώνοντας στην ελληνική επαρχία. Πιστεύω πως οι περισσότεροι άνθρωποι κουβαλούν μία προσωπική αφετηρία σε σχέση με την επαρχία. Ίσως τελικά αυτό να είναι και ο πυρήνας του έργου: μια στιγμιαία αναβίωση προσώπων που υπήρξαν πριν από εμάς και που, με κάποιον τρόπο, μας διαμόρφωσαν. Ταυτόχρονα, παρότι η ιστορία εκκινεί από την επαρχία, συνομιλεί διαθεματικά με κάθε έγκλημα μίσους που συμβαίνει οπουδήποτε στον κόσμο. Απλώς τυχαίνει αυτή τη συγκεκριμένη αφήγηση να τη συναντάμε σε ένα επαρχιακό πλαίσιο. Η επαρχία λειτουργεί περισσότερο ως μήτρα εμπειριών παρά ως γεωγραφικός περιορισμός: ένας τόπος εκκίνησης που, όπου κι αν βρίσκεσαι, σε ακολουθεί και επιστρέφει διαρκώς στη μνήμη.

Είναι «ο Γιάννης το βούδι» ένα queer έργο ή ένα έργο που βάζει στο επίκεντρο την ιστορία του Άλλου γενικά;

Πρόκειται ξεκάθαρα για ένα queer έργο. Όχι όμως με την έννοια της αναπαράστασης ενός συνειδητού, διατυπωμένου queer βιώματος, όπως το αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Δεν θα ήθελα να πω ότι «δεν είναι αυτό το μόνο ζήτημα», γιατί πράγματι αποτελεί τον κεντρικό άξονα της αφήγησης. Ωστόσο, ακριβώς επειδή από το ιστορικό πλαίσιο της εποχής απουσιάζει η γλώσσα και τα ερμηνευτικά εργαλεία του queer, η δραματουργία μετατοπίζει το βάρος της στον μηχανισμό της κοινωνικής αποστέρησης. Η πλοκή εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αφαιρεί από έναν άνθρωπο το δικαίωμα στην ύπαρξη, τη στιγμή που αυτός παύει να εξυπηρετεί την «κανονικότητα» και τους άκαμπτους όρους της κοινωνικής αναγκαιότητας. Με αυτή την έννοια, το έργο συνομιλεί ταυτόχρονα με το queer βίωμα και με την ευρύτερη εμπειρία του Άλλου — εκείνου που αποκλίνει, που περισσεύει, που δεν χωρά εύκολα στα κυρίαρχα σχήματα.

Ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά σου σχέδια;

Με την Ευαγγελία Γατσωτή έχουμε μία σταθερά ανήσυχη και ανοιχτή δημιουργική σχέση. Κάτι καινούργιο ήδη σιγοβράζει. Αν όλα πάνε καλά, σύντομα θα έχετε νέα μας.

Παναγιώτης Λιαρόπουλος – Βιογραφικό

Ο Παναγιώτης Λιαρόπουλος (σκηνοθέτης) είναι απόφοιτος της δραματικής σχολής «Δήλος» της Δήμητρας Χατούπη, ενώ είναι εν ενεργεία φοιτητής του τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής σχολής του ΕΚΠΑ.

Παράλληλα εργάζεται ως ηθοποιός και σκηνοθέτης και στο παρελθόν έχει εργαστεί ως βοηθός σκηνοθέτη. Η αγάπη του για τους παραδοσιακούς χορούς τον οδήγησε στην διδασκαλία και τα τελευταία τρία χρόνια διδάσκει παραδοσιακούς χορούς στην Omikron3 art space. Επίσης, έχει παρακολουθήσει μαθήματα κινησιολογίας και φωνητικής. Υπήρξε βοηθός σκηνοθέτη στις παραστάσεις «Ηοmos ή Στην Ελλάδα όλοι» και «Το χελιδόνι» σε σκηνοθεσία Αντώνη Γαλέου.

Έχει πάρει μέρος σε 12 Ευρωπαϊκά προγράμματα καλλιτεχνικού περιεχομένου. Μεταξύ άλλων έλαβε μέρος στην παράσταση «Here and There» που παρουσιάστηκε στο Smoke Alley Theatre στην Ιρλανδία. Έχει σκηνοθετήσει τις παραστάσεις «Δια μίαν Ανάμνησιν» στο θέατρο Μπέλλος, «Τα ψυχοσωματικά μου μέσα» στο Θέατρο Επί Κολωνώ και την παιδική παράσταση «Το Πιθάρι του Πυθαγόρα» με περιοδεία σε σχολεία και Δήμους της Αττικής. Έχει κάνει την έρευνα για την παράσταση «Σπυριδούλες» της Νεφέλης Μαϊστράλη που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου το 2023. Έχει σκηνοθετήσει το θεατρικό έργο «ο Γιάννης το βούδι» της Ευαγγελίας Γατσωτή που παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του 2024 στο θέατρο Act της Πάτρας και τον Γενάρη - Φλεβάρη του 2025 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Αθήνα). Τα τελευταία δύο χρόνια, είναι υπεύθυνος έρευνας του φεστιβάλ For Women/Artivism Project της Αγγελικής Τουμπανάκη, με δράσεις στην Αθήνα (θέατρο Πορεία, Κύτταρο), Τρίκαλα(Νοεμβρίου 2024) και Καρδίτσα (Μάιος 2025).