Η Κατερίνα Μαυρογεώργη μιλάει για την Jane της στον Θείο Άρη

Η Κατερίνα Μαυρογεώργη ανήκει στη γενιά των δημιουργών που προσεγγίζουν το θέατρο ως έναν χώρο ελευθερίας, αναζήτησης και ανατροπής. Με τη συγγραφική και σκηνοθετική της ματιά, δίνει νέα πνοή σε γνώριμες ιστορίες, αναζητώντας μέσα τους ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά και επίκαιρα. Η δουλειά της έχει αναγνωριστεί με το βραβείο «Ελευθερία Σαπουντζή», ενώ για τη σκηνοθεσία της παράστασης Jane τιμήθηκε από την Ελληνική Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών.

Με αφορμή την Τζέιν Έυρ της Σαρλότ Μπροντέ, η Κατερίνα Μαυρογεώργη δημιουργεί το Jane, μια σύγχρονη θεατρική προσέγγιση που συνομιλεί με το κλασικό μυθιστόρημα, τη συγγραφέα του και τη διαχρονική δύναμη της ηρωίδας του. Η ιστορία της Τζέιν, μιας γυναίκας που διεκδικεί τη δική της θέση σε έναν κόσμο γεμάτο περιορισμούς, γίνεται αφετηρία για μια παράσταση που εξερευνά την ταυτότητα, την ελευθερία, την επιθυμία και τη δημιουργικότητα, με χιούμορ, τρυφερότητα και ανατρεπτική διάθεση.

Μετά την πρώτη παρουσίασή του και τη θερμή υποδοχή κοινού και κριτικών, το Jane επιστρέφει από τις 23 Οκτωβρίου έως τις 13 Δεκεμβρίου 2026, στο RABBITHOLE, με νέα διανομή και σε νέο θεατρικό χώρο. Με αφορμή τη νέα αυτή συνάντηση με το έργο, συζητάμε με την Κατερίνα Μαυρογεώργη για τη σχέση της με την Τζέιν Έυρ, τη γοητεία των ηρωίδων που αρνούνται να χωρέσουν στα καλούπια της εποχής τους και τη δημιουργική διαδικασία πίσω από μια παράσταση που επιστρέφει σε ένα κλασικό έργο για να αναζητήσει όσα εξακολουθούν να μας αφορούν σήμερα.

Είχα την ευκαιρία να δω το Jane στην πρώτη του παρουσίαση, στο Θέατρο Θησείον. Αυτό που μου είχε κάνει εντύπωση ήταν ο τρόπος με τον οποίο κατάφερνες να δημιουργήσεις έναν ολόκληρο θεατρικό κόσμο με απλά μέσα, χιούμορ, παραλογισμό και διαρκή παιχνίδια με τη θεατρική σύμβαση. Τώρα η παράσταση επιστρέφει με νέα διανομή και σε έναν διαφορετικό χώρο. Πόσο διαφορετική είναι αυτή η συνάντηση με το έργο από την πρώτη φορά; Υπάρχουν πράγματα που ανακάλυψες ξανά ή αποφάσισες να αλλάξεις; 

Καταρχάς να πω ότι είμαι πολύ χαρούμενη που καταφέραμε να ανέβει ξανά αυτή η παράσταση. Δεν ήταν αυτονόητο. Πέρασε καιρός μέχρι να βρεθεί η κατάλληλη συνθήκη και τελικά όντως  η φετινή συνάντηση είναι πολύ διαφορετική. Δεν είναι επανάληψη, είναι ένα δεύτερο ανέβασμα. Ξαναδουλεύουμε κι αλλάζουμε πράγματα, ανακαλύπτουμε, έρχονται νέες ιδέες στην πρόβα, τις εξερευνούμε. Θεωρώ ότι είμαστε πολύ τυχερή ομάδα που μας δίνεται  η ευκαιρία να επισκεφτούμε ξανά τη Jane και να παρουσιάσουμε μια δουλειά που αγαπήσαμε πολύ. Για τις μικρές παραγωγές οι συνηθισμένες δεκαπέντε -δεκαεφτά παραστάσεις, που είναι το minimum που ζητάει μια επιχορήγηση από το ΥΠΠΟ και επιτρέπουν τα φορτωμένα μας προγράμματα, είναι ελάχιστες  σε αναλογία με  τον κόπο και την εργασία που χρειάζεται για να φτιαχτεί μια παράσταση. Μέχρι να ανέβει έχει κατέβει.

Η Jane δεν είναι μια θεατρική μεταφορά της Τζέιν Έιρ με την κλασική έννοια. Συνομιλεί ταυτόχρονα με την ηρωίδα και τη δημιουργό της, τη Σαρλότ Μπροντέ. Τι ήταν αυτό που σε ενδιέφερε περισσότερο στην παράλληλη ιστορία αυτών των δύο γυναικών; Σε ποιο σημείο αισθάνθηκες ότι η Τζέιν και η Σαρλότ συναντιούνται περισσότερο; 

Αυτή η συνομιλία προέκυψε σχετικά άμεσα και εισχώρησε και στην παράσταση. Νομίζω ότι σαν ιδέα μου ήταν ξεκάθαρο εξαρχής ότι επιθυμώ να τις πιάσω και τις δύο μαζί, την συγγραφέα και την ηρωίδα της, να εμβαθύνω στον συσχετισμό τους. Διαβάζοντας το μυθιστόρημα και ταυτόχρονα την βιογραφία της Σαρλότ και της οικογένειάς της, ανακάλυπτα συνεχώς τις ανάγκες που την ώθησαν να πλάσει αυτήν την ιστορία, κι αυτό ήταν πολύ συγκινητικό. Συνέχεια σκόνταφτα σε ανατριχιαστικές πληροφορίες για τα βιώματα  της συγγραφέως, κι έβλεπα πως διέτρεχαν το έργο της, χωρίς ίχνος αυτολύπησης αλλά με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Κομψά κι αληθινά, όπως φέρεται κι η Jane. Σκέφτηκα ότι ακριβώς αυτός πρέπει να είναι ο μηχανισμός της παράστασης, να δούμε το έργο παράλληλα με το «λυσάρι» του. 

Η Σαρλότ Μπροντέ έγραψε την Τζέιν Έιρ χρησιμοποιώντας ανδρικό ψευδώνυμο, σε μια εποχή που η γυναικεία δημιουργία συναντούσε ισχυρούς κοινωνικούς περιορισμούς. Η Τζέιν, από την άλλη, είναι μια ηρωίδα που αρνείται να αποδεχτεί τη θέση που της επιφυλάσσει η κοινωνία. Πόσο σύγχρονη θεωρείς αυτή τη διεκδίκηση της προσωπικής ελευθερίας; Έχει αλλάξει πραγματικά κάτι από την εποχή της Μπροντέ μέχρι σήμερα; 

Τη θεωρώ πάρα πολύ σύγχρονη. Προσωπικά μερικές φορές νιώθω εξουθενωμένη μπροστά στην υποχρέωση να εξηγήσω σε κάποιον, για άλλη μια φορά, ότι οι γυναίκες δεν ζουν στον ίδιο κόσμο που ζουν οι άντρες. Δεν ξυπνάμε στον ίδιο κόσμο κάθε πρωί. Είναι αλήθεια. Δεν καταλαβαίνω πως γίνεται κάποιος να μην το βλέπει αυτό ή να  το αρνείται, συνήθως κοροϊδεύοντας ή χαρακτηρίζοντας την γυναίκα που το αρθρώνει «υπερβολική».  Διαπιστώνω επίσης ότι όσο δυναμώνει η διεκδίκηση της γυναικείας ισότητας, τόσο η άλλη πλευρά προσβάλλεται, εκφοβίζει και δαγκώνει. Επίσης η Jane και η Σαρλότ ήταν δύο γυναίκες της μεσαίας τάξης, κάτι που δεν είναι καθόλου ρομαντικό στα αλήθεια. Ήταν ένα ξεκάθαρο ταξικό εμπόδιο απέναντι στις επιθυμίες τους. Τις οποίες είχαν το θάρρος να αναγνωρίζουν και να παλεύουν για αυτές. Κι εξακολουθεί το ζήτημα. Ποιος και πότε και πόσο μπορεί να ασχοληθεί απρόσκοπτα με την τέχνη που πραγματικά ονειρεύεται όταν ο βιοπορισμός τείνει να γίνει σενάριο sci-fi? Έχουν όλες οι κοινωνικές ομάδες πρόσβαση στην άσκηση ή στην απόλαυση της τέχνης;

Στην παράσταση υπάρχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Μπέρθα, τη γυναίκα που βρίσκεται κλεισμένη στον πύργο του Ρότσεστερ και λειτουργεί σχεδόν ως μια στοιχειωμένη παρουσία. Στο σκηνοθετικό σου σημείωμα γράφεις ότι θέλατε να την πλησιάσετε, παρά τον φόβο που προκαλεί. Τι αντιπροσωπεύει για σένα αυτή η γυναίκα; Θα μπορούσε να είναι η άλλη όψη της Τζέιν, η φωνή όσων δεν κατάφεραν ποτέ να διεκδικήσουν την ελευθερία τους; 

Το μοτίβο της «τρελής κλειδωμένης γυναίκας στην σοφίτα» ήταν αρκετά συχνό στην δραματουργία της εποχής. Στην δική μας ανάγνωση, η Μπέρθα τελικά προσφέρει μια λύση στην όλη ιστορία, όχι αυτήν που θα περίμενε η Τζέιν ή ο Ρότσεστερ, αλλά μέσα στην μανία της επιτελεί ένα έργο που δεν θα μπορούσε να συμβεί αλλιώς. Η Μπέρθα είναι ίσως το ένστικτο της Τζέιν και της Σαρλότ, το ασυνείδητό της. Έχει το ακαταλόγιστό γιατί είναι το «τέρας» της ιστορίας. Ένα τέρας βέβαια, έχει πάντα καταλυτικό ρόλο στην πλοκή. Δικαιούται να κινήσει τα νήματα όπως κανείς άλλος. Για μένα λοιπόν, αντιπροσωπεύει μια απελπισμένη ανάγκη για ελευθερία, για ζωή, για έρωτα, για περιπέτεια.

Το χιούμορ, το παράλογο, η μουσική, ακόμη και η απρόσμενη παρουσία της PJ Harvey, συνυπάρχουν με τον ρομαντισμό και τη σκληρότητα της βικτωριανής ιστορίας. Στην παράσταση μοιάζει να μην υπάρχει διάθεση να αντιμετωπιστεί το κλασικό λογοτεχνικό έργο με τη συμβατική σοβαρότητα που ίσως περιμένει κανείς. Πώς βρίσκεις αυτή την ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το συγκινητικό; Και πόσο σημαντική είναι για σένα η ανατροπή των θεατρικών προσδοκιών του θεατή; 

Η Σαρλότ Μπροντέ είχε χιούμορ.  Η Τζέιν έχει χιούμορ, το καταλαβαίνεις από τις πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος. Η ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό είναι το αγαπημένο μου στοιχείο στην τέχνη και ο φακός μέσα από τον οποίο παρατηρώ την ζωή. Δεν υπάρχει τον ένα χωρίς το άλλο, δεν αντέχεται το ένα χωρίς το άλλο. Επειδή κάτι είναι κλασικό δεν χρειάζεται να είναι και σκονισμένο. Η επίσης βρετανή PJ Harvey, μια ολοκληρωμένη γυναίκα δημιουργός και rock star, ήταν ιδανική συνταξιδιώτισσα σε αυτήν την ιστορία… Όπως κι οι Pulp.

Δεν υπάρχει τρόπος να ξέρω  από πριν τις προσδοκίες των θεατών, αλλά σίγουρα  η παράστασή μας έχει μια «ενωτική « έναρξη, ένα κλείσιμο του ματιού εξαρχής, ένα ζεστό καλωσόρισμα που προσανατολίζει και σπάει τον πάγο, αν υπάρχει κιόλας. Μπορεί και να μην υπάρχει…

Στο κείμενο της παράστασης χαρακτηρίζεις τη δημιουργικότητα ως το πιο απαραίτητο survival kit. Είναι μια φράση που μοιάζει να συμπυκνώνει και τη διαδρομή της ίδιας της Μπροντέ, η οποία δημιούργησε έναν ολόκληρο κόσμο μέσα σε μια ασφυκτική πραγματικότητα. Είναι τελικά η τέχνη ένας τρόπος επιβίωσης, μια μορφή αντίστασης ή ένας δρόμος προς την προσωπική ελευθερία; Και τι θα ήθελες να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το Jane; 

Ναι είναι, είναι όλα αυτά. Η καθημερινότητά μας είναι σκληρή, συνθλιπτική, είναι πολύ πιθανόν όνειρα, επιθυμίες και ιδέες να συντριφθούν στην διαδρομή. Το έργο μας γιορτάζει ακριβώς αυτό, τον αγώνα για την πραγματοποίηση μιας ζωτικής ανθρώπινης επιθυμίας για δημιουργία. Θα ήθελα να πάρει η καθεμία κι ο καθένας  ό,τι θέλει.

Όλες οι πληροφορίες για την παράσταση εδώ