Δημήτρης Μαραμής, ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ | Κυνηγώντας το όραμα μέσα από τη μουσική

Λίγες ημέρες μετά τη συναυλία-αφιέρωμα στη μνήμη του Άρη και της Λίλιαν Βουδούρη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, συνομιλήσαμε με τον Δημήτρη Μαραμή με αφορμή την παρουσίαση της «Τετραλογίας» του — ενός φιλόδοξου μουσικοθεατρικού κύκλου που ενώνει τον Ερωτόκριτο, τους Στοιχειωμένους, τον Καπετάν Μιχάλη και τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
Μέσα από τη συζήτησή μας, ο συνθέτης μιλά για τη βαθιά δραματουργική και μουσική συνοχή των έργων του, για τους ήρωες που κινούνται από την ανάγκη της ελευθερίας και της πίστης στο όραμά τους, αλλά και για τη διαρκή του επιθυμία να «αποκαλύπτει τη μουσική πίσω από τις λέξεις». Από τη σύνδεση της μουσικής με τη λογοτεχνία και την προφορική παράδοση έως τη συλλογική δύναμη της χορωδίας και το βλέμμα του προς τη μυθολογία, η συζήτηση φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η “Τετραλογία” φέρνει μαζί τον Ερωτόκριτο, τους Στοιχειωμένους, τον Καπετάν Μιχάλη και τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Τι ενώνει τα τέσσερα έργα της “Τετραλογίας”;
Η Τετραλογία, δηλαδή τα τέσσερα εκτενή μουσικοθεατρικά μου έργα, είναι γέννημα πολύ σκληρής εργασίας και μουσικο-δραματουργικής αναζήτησης που απλώνεται σχεδόν σε μία δημιουργική δεκαετία. Η ύπαρξη των έργων αυτών, προκαλεί την απόλυτη ανάγκη του δημιουργού τους, να θέλει να τα επικοινωνήσει με όσο περισσότερο φιλόμουσο και φιλότεχνο κόσμο.
Και οι τέσσερις βασικοί ήρωες των τεσσάρων έργων μου, φανταστικοί και πραγματικοί, ο Κωσταντής του Νεκρού Αδελφού και του Στοιχειού της Χάρμαινας, ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου, ο Καπετάν Μιχάλης του Νίκου Καζαντζάκη και ο Ελευθέριος Βενιζέλος της ελληνικής ιστορίας, είναι κυνηγοί του ονείρου τους, πολεμιστές του πόθου τους, αγωνιστές του οράματός τους και της ελευθερίας τους. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως πραγματικός χαρακτήρας, μετουσιώνει στην αληθινή ζωή, τους προηγούμενους ήρωες της μυθοπλασίας: την υπόσχεση και πίστη ενός Ερωτόκριτου, το τάξιμο και πίστη ενός Κωσταντή από τους Στοιχειωμένους, και το όραμα και πίστη ενός Καπετάν Μιχάλη.  Η θεματική σύνδεσή τους είναι η ανθρώπινη ανάγκη για «ελευθερία της βούλησης κι ελευθερία επιλογής», αυτονότητο ανθρώπινο δικαίωμα, που σήμερα παραβιάζεται και καταπατείται με βία, σε καθημερινή και μόνιμη βάση.Και τα τέσσερα έργα συναντιούνται θεματολογικά με το αρχέγονο πάθος της ανθρώπινης συνείδησης και το ευάλωτο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Μουσικά ενώνονται μέσα από το προσωπικό μου μουσικό ιδίωμα το οποίο ακολουθεί δυτικότροπες φόρμες
και ύφος, αλλά με έντονα αρώματα ανατολής. Μία μουσική, καθαρά μεσογειακή, βαλκανική, μουσική της ανατολικής ευρώπης. Ωστόσο το κάθε έργο δομείται σε ένα διαφορετικό μουσικό σύμπαν, κι ας υπογράφεται από τον ίδιο συνθέτη.
Πώς επιλέξατε τα αποσπάσματα;
Επέλεξα με κριτήρια του να δημιουργήσω μία ενδιαφέρουσα συναυλία, με τις αναγκαίες κλιμακώσις, εναλλαγές και ανάσες ώστε και η ίδια η συναυλία να έχει μία δραματουργική ροή. Επέλεξα μέρη τα οποία από την μία πλευρά αναδεικνύουν την ταυτότητα του κάθε έργου πετυχαίνοντας μία συμπυκνωμένη πληρότητα και από την άλλη συνθέτουν μία μουσικο-δραματουργική κλιμάκωση στη
συνολική εξέλιξη της συναυλίας, με στόχο τη συγκινησιακή διέγερση του ακροατή.

Τι είναι αυτό που σας ελκύει στη σύνδεση της μουσικής με τη λογοτεχνία, την ποίηση και την ελληνική προφορική παράδοση;  
Οι άνθρωποι αγαπούν τις ιστορίες, τις όμορφες αφηγήσεις, έτσι κι εγώ. Συγκινούμαι κι εμπνέομαι από τη λογοτεχνία. Και προσπαθώ πάντα να ακούω την μουσική μέσα τους. Αυτή είναι η δουλειά μου, να αποκαλύπτω την μουσική πίσω από τις λέξεις. Η ελληνική προφορική παράδοση διαθέτει μία άφθαστη και άφθαρτη στο χρόνο αυθεντικότητα κι αμεσότητα λόγου. Η μουσική μου προσπαθεί να προστατεύσει αυτή την αυθεντικότητα, χωρίς την παραμικρή φθορά. Προσπαθώ να ξαναγεννώ τα κείμενα με τα οποία καταπιάνομαι.

Τι αλλάζει συνθετικά από τον Ερωτόκριτο στον Καπετάν Μιχάλη;
Είναι δύο τελείως διαφορετικά έργα συνθετικά όσον αφορά τη μουσική μου. Στον Ερωτόκριτο πειραματίστηκα με στοιχεία από τα μπλουζ και την τζαζ. Αρώματα θα έλεγα πιο πολύ, ούτε καν στοιχεία. Ενώ στον Καπετάν Μιχάλη πειραματίστηκα με προσεχτική χρήση λαϊκών δρόμων, παντρεμένων με στοιχεία της όπερας. Ο Ερωτόκριτος είναι ένα σύγχρονο ελληνικό μιούζικαλ με συνεχή μουσική ροή, χωρίς καθόλου πρόζα, ο Καπετάν Μιχάλης είναι μία λαϊκή όπερα με συνεχή μουσική ροή, χωρίς καθόλου πρόζα.

Η “Τετραλογία” παρουσιάζεται ως μια πολυπληθής παραγωγή, με ορχήστρα, σολίστ, λυρικούς μονωδούς, ensemble και πολλές χορωδίες. Τι πρόκληση έχει για έναν συνθέτη και ενορχηστρωτή μια τόσο μεγάλη σκηνική συνύπαρξη;  
Συνθέτω και συντονίζω, μία μεγάλη γιορτή της μουσικής μου. Κάθε μέρα πρόβα και με άλλον τραγουδιστή και με άλλη χορωδία, και με άλλους μουσικούς. Ένας δημιουργικός, μουσικός οργασμός, όπου τα έργα ξανά δουλεύονται, ξανά ερμηνεύονται, ξανά γεννιούνται. Είναι φυσικά εξαντλητικό για ‘μένα, αλλά την ίδια στιγμή αναζωογονητικό και απογειωτικό. Η χορωδιακή συλλογική συμμετοχή στα έργα μου αλλά και τα μουσικά σύνολα, είναι αν θέλετε και πολιτική πράξη. Ενεργοποιώ ερασιτεχνικές χορωδίες απλών ανθρώπων της παραμελημένης και ξεχασμένης επαρχίας να μπουν μέσα σε ένα νέο, πρωτότυπο μουσικό έργο και να στοχεύσουν σε καλλιτεχνικό αποτέλεσμα υψηλού επιπέδου. Είναι επίσης ο αιώνιος συμβολισμός του χορού της αρχαίας αττικής τραγωδίας. Είναι η γέννηση της τραγωδίας μέσα από τη θρησκευτική τελετουργία. Ο χορός, η χορωδία, είναι ο λαός παρόν, είναι η κοινωνία παρόν, επί σκηνής, μέσα στο καλλιτεχνικό έργο. Η ορχήστρα επίσης. Η ανταπόκριση τόσων τραγουδιστών να συμμετέχουν σε αυτή τη συναυλία, αναδεικνύει επίσης την εκτίμηση και αγάπη τους για την μουσική μου.

Υπάρχει κάποια σκηνή ή μουσική στιγμή της “Τετραλογίας” που εξακολουθεί να σας συγκινεί σαν να την ακούτε πρώτη φορά;  
Και στα τέσσερα έργα υπάρχουν στιγμές συγκίνησης καθώς τα έργα μου βασίζονται πάντα στο αισθηματικό υπόβαθρο και έχουν έντονες κλιμακώσεις. Εκφράζουν διαφορετικές πτυχές του αισθητικού μου κόσμου και των ανησυχιών μου. Το ένα συμπληρώνει το άλλο. Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού που έχει να κάνει με μάνα-γιο-αδερφή, είναι ίσως το δυνατότερο από πλευράς της αρχέγονης συνείδησης του ανθρώπου. Αλλά τέτοια στοιχεία υπάρχουν και μέσα στον Ερωτόκριτο και μέσα στον Καπετάν Μιχάλη φυσικά.

Αν κάποιος δεν έχει δει κανένα από αυτά τα τέσσερα έργα, τι θα ανακαλύψει μέσα από την “Τετραλογία”; 
Θα ανακαλύψει τη δύναμη της τέχνης. Θα κλείσει το παράθυρο στην οχλοβοή και θα στραφεί για λίγο σε μία πνευματική κι αισθητική όαση σε αντίθεση με το χάος που ζούμε στη σύγχρονη εποχή της βίας. Βία παντού και σε όλα τα επίπεδα. Ζούμε σε εποχή βαθιάς παρακμής. Όμως και σε περιόδους παρακμής, τέχνη παράγεται και πολλές φορές υψηλού επιπέδου τέχνη σε αντίθεση με τη σαθρότητα της εποχής. Μέσα στη συνεχή ανασφάλεια και απειλή στον κόσμο του ψεύδους που ζούμε, εγώ καλώ το ακροατήριό μου να αναπνεύσει και να πάρει δύναμη μέσα από την αλήθεια του άφθαρτου λόγου και της μουσικής τέχνης.

Ποιο είναι το επόμενο καλλιτεχνικό σας βήμα;
Στρέφομαι για πρώτη φορά στην μυθολογία. Ετοιμάζω δύο έργα που θα έχουν σχέση με την ελληνική μυθολογία. Το ένα έργο θα βασίζεται στους θηβαϊκούς κύκλους και το άλλο στους μινωϊκούς μύθους και θα κάνουν πρεμιέρα, στην περιφέρεια. Το ένα έργο θα κάνει πρεμιέρα στη Θήβα και θα συνδέει την πόλη με τη βαθιά ιστορία της και το άλλο στην Κρήτη. Παράλληλα θα προσπαθήσω κάποιο από αυτά τα τέσσερα έργα της τετραλογίας να ξανανέβει σε κανονικό πλαίσιο μουσικοθεατρικής παραγωγής μέσα στο 2027.
Με διεγείρουν πνευματικά οι προκλήσεις και οι υπερβάσεις. Δεν είμαι ούτε για τα εύκολα ούτε για μικρά.