Είδαμε: "Θαυμαστός καινούργιος κόσμος" του Α. Huxley, σε σκηνοθεσία Αικ. Παπαγεωργίου // Ένας χαμένος κόσμος
2026-11-18
Αρκετοί κριτικοί της λογοτεχνίας θεωρούν το Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος (Brave New World) ως το καλύτερο βιβλίο του Aldous Huxle. Αναλογιζόμενοι την εποχή της συγγραφής του (1932) πρόκειται για ένα πρωτοπόρο και ανατρεπτικό κείμενο, που αποδείχθηκε άκρως προφητικό, αναφερόμενο σε ένα μέλλον -τώρα πραγματικότητα- φανταστικό και επικίνδυνο, με διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και αξίες, άλλου τύπου ανθρώπινη καθημερινότητα, έρωτα, διασκέδαση, έτερα μέτρα και σταθμά για την καταξίωση και την αναγνώριση. Σε κάποιον τόπο -δεν προσδιορίζεται- υφίσταται ένας κόσμος όπου η ασύδοτη ελευθερία σκεπάζει τον απόλυτο έλεγχο, η ουτοπία συναντά τη δυστοπία. Η βιοεπιστήμη και η ηθική έχουν τον πρώτο λόγο, υποκαθιστώντας τη φυσική εξέλιξη. Ο χρόνος υπολογίζεται σε χρόνια μηχανών. Τα άτομα παρασκευάζονται μέσα σε φιάλες και κλωνοποιούνται, διδασκόμενα να αγαπούν τα χρηστικά, όπως τις μηχανές και τα πλούτη και ταυτόχρονα να μισούν τα όμορφα, όπως τα λουλούδια, την τέχνη, τα μουσεία, τα βιβλία, τη μουσική. Δεν ανήκουν στον εαυτό τους, η ιδιωτικότητα είναι άγνωστη. Κατηγοριοποιούνται με βαθμούς ευφυΐας. Γνωρίζουν τον χρόνο της “λήξης” τους, διαθέτοντας ως τότε μια παρατεταμένη νεότητα με τη βοήθεια του κρατικού ναρκωτικού soma. Καλοπερνούν με δουλειά, γυμναστήριο, όργια, πορνό. Αρρώστιες, γηρατειά, συναισθήματα θλίψης και απώλειας εκλείπουν στην "ιδανική" -άχρωμη- συνθήκη. Κείμενο σημαδιακό αφουγκράζεται προκαταβολικά και διαχρονικά τη συγκρουσιακή σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας και ό,τι προκύπτει από αυτή: άμετρη κατανάλωση, πλασματική ευτυχία, ελεγκτικοί μηχανισμοί, έλλειψη ουσίας και συναισθήματος, απανθρωπιά, ανυπαρξία πολιτικής σκέψης και φαντασίας.
Είναι αλήθεια δύσκολο εγχείρημα να δραματοποιηθεί ένα κείμενο κατά κύριο λόγο ιδεών και λιγότερο χαρακτήρων. Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου εν μέρει παρουσίασε επιτυχώς κάποιες από αυτές με την προσέγγισή της που θύμιζε παραμύθι: σε ένα σκηνικό, μόνο με κατακόκκινες κουρτίνες, εμφανίζονται οι ήρωες-μαριονέτες, ομοιόμορφα ντυμένοι και με ταυτόχρονη αφήγηση διηγούνται την παραισθησιογόνα ευτυχία τους. Υπάρχουν και στιγμές όπου το happening προκύπτει από ασυντόνιστες χορογραφίες, δείγμα αποχαύνωσης.Προφανώς έχουμε τους συμβολισμούς της μαζοποίησης, της φαινομενικής ευχαρίστησης, αλλά και αυτοί και όλα τα υπόλοιπα παραμένουν στην επιφάνεια, χωρίς ουσιαστικά να υπάρχει βάθος, εξέλιξη, τόλμη. Το όλο εγχείρημα τελικά καταλήγει στην απλοϊκή αφήγηση -και τη γνωριμία- του κειμένου και όχι σε μια δυναμική αναπαράστασή του. Η προσπάθεια περιορίζεται στο να ξεφυλλίσει τις σελίδες του έργου, να τις διατρέξει στο σύνολό του, χωρίς όμως να στέκεται σε αυτές, να εμβαθύνει στην πιο ενδελεχή -και επίπονη- ανάγνωση. Θέλησε να μείνει σε ένα “ασφαλές” περίβλημα, αλλά έτσι τα νοήματα και τα μηνύματα είχαν διεκπεραιωτική παρουσία. Ακόμα και στις στιγμές που ξεφεύγουμε από το μοτίβο της κοινής αφήγησης και κάπως δίνεται έδαφος στον ανθρώπινο ψυχισμό (π.χ. στιγμιότυπο μητέρας και γιου) οι ερμηνείες δεν είναι στιβαρές ώστε να αναδυθεί κάποιο ίχνος τραγικότητας, μια κάποια έστω συναισθηματική ένδειξη.
Έτσι και αλλιώς, σημειώθηκε και πριν, δεν είναι ένα κείμενο που προκρίνει χαρακτήρες, ξεχωρίσαμε, ωστόσο, τον πιο πειθαρχημένο συγκριτικά Τάσο Λέκκα (Τζον). Αυτό που πρωτίστως έλειπε από την παράσταση ήταν οι σκηνοθετικές ιδέες. Όλα ξεκινούν και δυστυχώς τελειώνουν μαζί στο πλαίσιο μιας ωραίας σκέψης: ένα παραμύθι ενηλίκων, που, ωστόσο, δεν ξεδιπλώνεται, παραμένει στάσιμο, διστάζει να συνομιλήσει με το σήμερα, ενώ εκ φύσεως είχε την κατεξοχήν βάση για μια τέτοια διέξοδο. Έλειψε το σχόλιο, η προσωπική σφραγίδα, ένας πιο σύγχρονος, εμμέσως καταγγελτικός, χαρακτήρας, η υπέρβαση εκείνη που θα δημιουργούσε κάτι που θα μας έκανε να σκεφτούμε τις ρίζες του απρόβλεπτου “τώρα”, που από “τότε” είχε προφητευτεί, κάτι που θα έμενε για να το θυμόμαστε για καιρό. Ίσως η απλότητά της θα ταίριαζε περίσσοτερο σε εφηβικό κοινό και με αυτή τη σκέψη δεν θα διστάζαμε να την προτείνουμε ως μια καλή, χρήσιμη και αποτελεσματική, ιδέα για σχολεία.