Είδαμε "Κουκλίτσα" στο Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Μ. Πανουργιά // Χειροποίητη ψυχογραφική καταγραφή

Η υπάκουη, καλόβολη σύζυγος και μητέρα Νόρα Χέλμερ κάνει την προσωπική της επανάσταση αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο σκέψης και στη συνέχεια τον τρόπο ζωής της. Αυτά λέει πολύ επιγραμματικά στο Κουκλόσπιτο του ο Ίψεν (1879), προκαλώντας διεθνή σάλο στην εποχή του, κοινωνικό και θεατρικό, καθιερώνοντας τον συγγραφέα ως πρωτοπόρο και αναμορφωτή στο τέλος του 19ου αιώνα. Αρχηγός της οικογένειας Χέλμερ έχει αυτοχριστεί ο Τόρβαλντ, που διακρίνεται από εξουσιαστικές προθέσεις προς τα άλλα μέλη, κυρίως στη γυναίκα του. Τη χειρίζεται ως άψυχη κούκλα, θεωρώντας ότι το μόνο που την απασχολεί είναι να ξοδεύει. Κάποια στιγμή ένα μυστικό από το παρελθόν απειλεί να ταράξει την πλασματική τους ηρεμία: η Νόρα, όταν κάποτε κινδύνευσε σοβαρά η υγεία του συζύγου της, δανείστηκε λεφτά από τον Κρόγκσταντ, νυν υπάλληλο στην τράπεζα που διευθύνει ο σύζυγός της. Φημολογείται έντονα η απόλυσή του από τον διευθυντή Τόρβαλντ και εκείνος απειλεί τη Νόρα ότι αν δεν τον μεταπείσει θα τα αποκαλύψει όλα. Αξιοσημείωτο είναι ότι όταν ο άντρας της Νόρας μαθαίνει την αλήθεια δεν συγκινείται από την αγάπη της γυναίκας του, αλλά την θεωρεί υπεύθυνη για την επακόλουθη κατάρρευση της δημόσιας εικόνας του. Το έργο προκάλεσε μεγάλη αίσθηση και μία θύελλα έντονης αντιπαράθεσης, που πέρασε από το θέατρο στις εφημερίδες ανά τον κόσμο και στην κοινωνία.

Η Μαρία Πανουργιά αξιοποιώντας το ιψενικό κείμενο οργανώνει μια επίσκεψη στον ψυχισμό των μελών της οικογένειας Χέλμερ. Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί την ενδόμυχη δυστυχία που κρύβεται στους κόλπους της φαινομενικής της ευτυχίας. Όλα φαντάζουν τέλεια, ιδανικά, γιορτινά. Και όμως σιγά σιγά από τις λεπτομέρειες αρχίζουμε να διακρίνουμε ότι ο κόσμος τους είναι χάρτινος, ένα περιτύλιγμα πολυτελείας που σταδιακά αποκαλύπτει το εύθραυστο, σαθρό περιεχόμενό του. Η σκηνοθέτρια μένοντας πιστή στην “προχωρημένη” -τουλάχιστον για την εποχή της- ιστορία, της έδωσε έναν σύγχρονο αέρα, με σαφή έμφαση όχι τόσο στην εξέλιξη της υπόθεσης, αλλά στην ψυχολογική σκιαγράφηση των ηρώων της. Στην κατεύθυνση αυτή αξιοσημείωτη είναι η συμβολή του εντυπωσιακού σκηνικού (Πουλχερία Τζόβα σε συνεργασία με τη σκηνοθέτρια): ένα ολόκληρο, γυάλινο σπίτι, πολυτελές μεν, που δημιουργεί ωστόσο την αίσθηση του εγκλεισμού. Άτομα που “στριμώχνονται” σε μικροκαμωμένους χώρους, καταπακτές που ενίοτε ανοίγουν και “δραπετεύουν” μέλη της "αγίας" οικογένειας, άνθρωποι που μεταμφιέζονται για να εισέλθουν και να εξέλθουν από το σπίτι -“φυλακή”. Από τα μεγάλα παράθυρα η οικογένεια εκτίθεται απροκάλυπτα στα μάτια τρίτων, οι πράξεις, τα λόγια, οι κινήσεις, οι προθέσεις τους, όλα είναι εμφανή στους θεατές. Η Νόρα (υποδειγματική η Σοφία Βογιατζάκη) είναι μια φιλήσυχη κυρία του σπιτιού, που αρχικά κρατάει κάθε πόνο και αγωνία μέσα της, μέχρι την έκρηξή της στο τέλος, όταν συνειδητοποιεί τη μη αναγνώριση, το μάταιο της αγάπης και των συνακόλουθων πράξεών της. Αυτή η κορυφαία στιγμή της παράκρουσης με την ηρωίδα να ακροβατεί στο παράθυρα και τα παιδιά να προσπαθούν να τη διασώσουν είναι τρομακτική, αξιοθαύμαστο σκηνικό αποτέλεσμα σωματικής και ψυχικής συμμετοχής. Ο Τόρβαλντ (πολύ καλή στιγμή και για τον Φιντέλ Ταλαμπούκα, αν και με πιο συγκρατημένη δυναμική συγκριτικά με το σκηνικό του ταίρι) είναι ένας παραδοσιακός άντρας, που θέλει να έχει το πάνω χέρι σε όλους, να τους ελέγχει, εκδηλώνοντας χειριστική συμπεριφορά. Η σχέση αντιπαλότητας ανάμεσα στο ζευγάρι, όσο περνάει η ώρα, από υποβόσκουσα γίνεται ευθεία και εν τέλει απροκάλυπτη. Απειλές εκατέρωθεν, τρία παιδιά σιωπηλά, που λειτουργούν ως θύματα μιας κατεστραμμένης σχέσης -ίσως και ως βουβοί “σύμμαχοι” της μητέρας, που για χάρη τους έχει υπομείνει μια δύσμοιρη ζωή και τη δύσκολη ώρα, αναγνωρίζοντας τη θυσία της, σπεύδουν να τη σώσουν-, προσπαθώντας  να βρουν τρόπο διαφυγής από το άρρωστο πλαίσιο του σπιτιού, ανοιγοκλείνοντας τις καταπακτές που οδηγούν στον εξωτερικό του χώρο. Τα κοστούμια παραπέμπουν σε παραμύθι, η μουσική σε θρίλερ, η ηρωίδα δαιμονίζεται και από κυρία του σπιτιού κυριεύεται από μανία και καταλήγει τιμωρός, πρωτίστως του εαυτού της και σε ένα διφορούμενο φινάλε για την τύχη τη δική της αλλά και του οίκου της.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί πώς η Πανουργιά μένει πιστή στον σκοπό της, να αναδείξει τον ψυχισμό των ηρώων της και ιδιαίτερα της Νόρας. Παρά το ότι ξεκάθαρα η ιστορία θίγει το ζήτημα των δύο φύλων και της επικράτησης του ισχυρού-αρσενικού έναντι στο αδύναμο-θηλυκό, εντούτοις δε διαμορφώνεται μια παράσταση φεμινιστική, ως κήρυγμα κατά της επικράτησης της αντρικής κυριαρχίας, αλλά μια λεπτεπίλεπτα καμωμένη ψυχογραφική καταγραφή, που υποστηρίζεται ικανοποιητικά και από το σύνολο των υπόλοιπων ερμηνευτών της (Άρης Αρμαγανίδης, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Ελεάνα Γεωργούλη, Δέσποινα Καραγιάννη, Μαρίνα Μάλλιου, Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα, Κατερίνα Παπαδάκη).

Σύνολο: Από τις πιο ενδιαφέρουσες παραστάσεις της σεζόν, με ιδέες και εμφανή σκηνοθετική σφραγίδα. Μια δουλειά-πρόταση στο ιψενικό ανάγνωσμα, με μόχθο και μεράκι, με αρκετούς συμβολισμούς, που προϋποθέτουν αφοσίωση στην παρακολούθησή της. Στα πιο μεγάλα της συν ξεχωρίζουμε την κεντρική ερμηνεία της καταπιεσμένης ηρωίδας και το εμπνευσμένο σκηνικό.

Ταυτότητα της παράστασης: εδώ                       Εισιτήρια: ΕΔΩ