Είδαμε: "Ιβάνοφ!" του Α. Τσέχοφ, σε σκηνοθεσία Γ. Χουβαρδά // ...Ιβάνοφ;

Ο Ιβάνοφ, δράμα τεσσάρων πράξεων του Αντόν Τσέχοφ, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1887, όταν ο Φιοντόρ Κορς, ιδιοκτήτης του ομώνυμου θεάτρου στη Μόσχα, παρήγγειλε στον συγγραφέα να γράψει μια κωμωδία. Κεντρικό θέμα αποτελεί η ζωή των ανθρώπων μέσα στο διφορούμενο της παραδοξότητας, τη θλίψη και το γελοίο. Στα όρια μεταξύ δράματος και κωμωδίας το ανθρωποκεντρικό αυτό έργο προβάλλει την εσωτερική ανησυχία του ατόμου να ξεφύγει από την  αδράνεια και την αδιαφορία. Το κείμενο -όχι από τα πιο δημοφιλή του Τσέχοφ- θεωρήθηκε πρωτοποριακό για την εποχή του, καθώς μιλά για τα υπαρξιακά άγχη, πώς βιώνονται και καθορίζουν το νόημα της ζωής. Ένα ταξίδι αυτογνωσίας, με απρόοπτα και αλλαγές να προκύπτουν, οδηγώντας πολλές φορές σε αδιέξοδο. Ασφαλώς το έργο βρίσκει προεκτάσεις και στον σύγχρονο κόσμο, αν αναλογιστούμε τις ποικίλες αιτίες που προκύπτουν σήμερα, ικανές για να χάσει το άτομο τον προσανατολισμό του, να παρεκτραπεί και τελικά να δηλώσει παραίτηση.     

Κύρια έμφαση, όπως σημειώνεται από τον Γιάννη Χουβαρδά στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης της διασκευής (σε μετάφραση Λεωνίδα Καρατζά), ήταν “η ταυτόχρονη συνύπαρξη εκ διαμέτρου διαφορετικών κοινωνικών συμπεριφορών και ψυχισμών στον ίδιο κόσμο”. Και πράγματι είναι μια παράσταση με το στοιχείο της κίνησης και την απαίτηση μιας προσεκτικής, συγκεντρωμένης παρακολούθησης σε ό,τι -συνεχώς- διαδραμτίζεται σε κάθε σημείο της σκηνής. Η ουσία, όμως, της ιδέας φαίνεται να εξαντλείται στην πρόθεσή της, καθώς εκλείπει η εμβάθυνση, αλλά και η σύνδεση των νοημάτων -έστω των όποιων συμβολισμών-. Ποια είναι η αιτία που προκύπτουν όσα βλέπουμε; Γιατί νιώθουν έτσι αυτοί οι άνθρωποι; Τι έφταιξε; Ποιο είναι το κέντρο βάρους για να πιαστούμε; Πώς υφαίνεται το δίχτυ του ενιαίου νοηματικού συνόλου; Αν ο “ίδιος κόσμος” είναι για την περίπτωσή μας η σκηνή, παραμένει, ωστόσο, δυσδιάκριτο σε ποιους “διαφορετικούς” πόλους κινούνται οι πρωταγωνιστές του. Και το κυριότερο: πού συναντιούνται τελικά, πώς καταλήγουν; Ήρωες -και ερμηνευτές τους-, μοιάζουν να κινούνται μόνοι τους, σε μια πορεία περισσότερο αυτόνομη και ξεκομμένη από λοιπά πρόσωπα και συμβάντα, παρά ως σαν ένα μοναχικό ταξίδι ενδοσκόπησης. Στο πλαίσιο αυτό δε μένει παρά, εν μέσω μεγάλων σιωπών και παύσεων, να παρατηρούμε ερμηνείες, περισσότερο προσωπικές και λιγότερο καθοδηγητικές. Εξαρχής, λοιπόν, το βλέμμα μας πέφτει σε εκείνη την αλλοπρόσαλλη φιγούρα, τη γυναίκα με τα πράσινα, που, αν και μη βασικός ρόλος στην πρωταγωνιστική σύνθεση, αξίζει να εστιάσει κανείς: η κάθε κίνηση, έκφραση, μεταμόρφωση της καρικατούρας προξενήτρας, που υποδύεται ο Χάρης Φραγκούλης, είναι ένας καλός λόγος για να μας τραβήξει την προσοχή. Και ο Αργύρης Ξάφης, ως Ιβάνοφ,  -αν και δεν προκρίθηκε σκηνοθετικά η πρωταγωνιστική διάσταση του ρόλου-, με ερμηνεία λιτή, κάπως συγκρατημένη συνολικά, καταφέρνει εξελισσόμενος να αποτυπώσει, κυρίως σιωπηλά, έναν σχεδόν καταθλιπτικό ήρωα, που αποδομείται. Από τα ύψη οδηγείται στην πτώση, ενώ η συνείδηση του υποδεικνύει ως μοναδική επιλογή-λύση τον θάνατο. Στα θετικά της παράστασης εντάσσεται η σκηνοθετική ιδέα της παρουσίας της Άννας, της βαριάς άρρωστης γυναίκας του Ιβάνοφ. Τοποθετημένη ψηλά, σε ένα ξέχωρο δωμάτιο, προσπαθεί να διαχειριστεί τα δικά της πολλαπλά θέματα: την αρρώστια, τον πόνο, την απομόνωση, την παραμέληση από τον σύζυγο, “δεσμά”, τα οποία οριοθετούνται από ένα τζάμι, που ορθώνεται σαν φυλακή μπροστά της. Είναι ωραίες οι εικόνες που προσφέρει η Αλεξάνδρα Καζάζου σε αυτή τη σύνθεση. Η ζωντανή -λίγο από πολλά: ροκ, country, paso doble…- αγγλόφωνη μουσική από τον Blaine Reininger δημιουργεί χαρούμενο τόνο, δημιουργεί όμως και αυτή το ερώτημα της συμβατότητας. Όπως το ίδιο συμβαίνει και με τις μορφές κλόουν, που στην κατάληξη εισβάλλουν από το πουθενά, συμβολίζοντας -προφανώς- το αλλοπρόσαλλο του κόσμου, δυσβάστακτο για τον λιγομίλητο, καημένο Ιβάνοφ, που τελικά αυτοκτονεί…

Σύνολο: Έργο βαθιά εσωτερικό, με υπαρξιακούς προβληματισμούς και κοινωνικά νοήματα. Η προσπάθεια εξωτερίκευσής τους δεν βοήθησε τελικά στην ανάδειξή τους. Κάποιες ωραίες ιδέες χάθηκαν στο δυσδιάκριτο της σύνδεσης.   

Ταυτότητα της παράστασης: εδώ              Εισιτήρια: ΕΔΩ